download programma  
Bosch y Bosco
Facebook Twitter Wordpress
  ‘De Tuin der Lusten’ van Jheronimus Bosch op transport: de zeeroute.
Lieve Bedeer

  In tegenstelling tot onze veronderstelling dat de 'Tuin der Lusten' over land zou zijn vervoerd (zie El Camino Español), toont Lieve Bedeer in haar boek 'De ontvoerde Tuin' en in de bijdrage hieronder overtuigend aan dat het schilderij hoogstwaarschijnlijk over zee naar Spanje is vervoerd. Waarvoor hartelijk dank.

  Lieve Bedeer

  In de 15de en 16de eeuw bestond er een levendige handel over zee tussen de Nederlanden en het Iberisch Schiereiland. Kunstobjecten gingen via die Scheldedelta richting Spanje vanuit de havens van Antwerpen, Middelburg, Vlissingen en Bergen op Zoom naar de Cantabrische havensteden als Santander, Laredo en Bilbao. Vervoer over water was goedkoper dan over land. Zo’n overtocht was onder gunstige omstandigheden in acht à tien dagen te doen, waar men over land vaak een paar maanden onderweg was.

  Jheronimus Bosch schilderde op eikenhout, wat zijn producten tot massieve werken maakte. Een zwaarwegende reden om ze – relatief snel – over zee naar Spanje te vervoeren, waarbij de route over het Spaanse binnenland zo kort mogelijk kon blijven. Zeker met zo’n groot en delicaat werk als ‘De Tuin der Lusten’ zal voorzichtig omgesprongen zijn. Het drieluik werd na de inbeslagname (1568) ongetwijfeld in delen gedemonteerd en met zachte stoffen omwikkeld. Waarna het, in met hooi of stro bedekte kisten stoot- en watervrij verpakt, scheep kon gaan. Sinds 1561 verbond de ‘Bruesselse Scheepvaert’ - een van de oudste kanalen van Europa - Brussel met Antwerpen. Het is dus goed mogelijk dat ‘De Tuin der Lusten’ via dit scheepvaartkanaal richting Antwerpen reisde. Daar laadde men de goederen vaak reeds over op zeeschepen.

  Eenmaal in Spanje aangekomen, ging de handelswaar over land verder. Waar mogelijk, ging het vervoer met twee- of vierwielige karren, getrokken door ossen of paarden. In de niet te vermijden ruige en hoge Cordilleria Cantábrica moesten muilezels en muildieren uitkomst bieden. Deze waren sterk, snel en konden tot 150 kilo dragen. Ze wisten zich goed aan te passen aan het terrein, de smalle ezelspaden en de weersomstandigheden. Het was niet uitzonderlijk dat dragers grote objecten die niet op de muildierruggen pasten zoals schilderijen, te voet meedroegen.

  Zoals bekend, kwam Alva in 1567 met een tienduizend-koppig leger naar de Nederlanden via de ‘Camino Español’ om onze ‘opstandige’ gebieden weer in het gareel te krijgen. Op het eerste gezicht lijkt het aangewezen dat geconfisqueerde goederen zoals ‘De Tuin der Lusten’ ook via deze weg naar Spanje werden gevoerd.
Bij nadere studie blijkt echter dat de ‘Camino’ geen alternatief vormde voor goederenvervoer, zeker niet voor kunstobjecten. Elke Spaanse doortocht vroeg om een grote diplomatieke inspanning vooraf. Bovendien waren bruggen en andere logistieke voorzieningen van tijdelijke aard: ze werden afgebroken zodra de soldaten en hun gevolg voorbij waren. De tweede militaire overtocht vond ook pas plaats in mei-juni 1573. De Camino Español werd nooit voor ander dan militair materieel gebruikt.

  Een speciale gebeurtenis trekt onze aandacht als gelegenheid voor transport van ‘De Tuin der Lusten’. Op 25 september 1570 ging Anna van Oostenrijk scheep in Vlissingen als a.s. bruid van Filips II. In dit onder Alva ‘rustige’ jaar reisde zij onder de bescherming van 36 oorlogsbodems, terwijl ook 61 handelsschepen meevoeren. Het is denkbaar dat tijdens deze oversteek ‘De Tuin der Lusten’ verscheept werd. In elk geval was de nieuwe eigenaar aan boord, Alva’s zoon Hernando de Toledo, die op bevel van Filips II verantwoordelijk was voor de reis van Anna naar Spanje. Hem wachtte een nieuwe taak in Catalonië, waardoor hij ongetwijfeld al zijn eigendommen aan boord had.

  Reisde ‘De Tuin der Lusten’ samen met een koningsbruid naar Spanje?

reis over zee

Bosch Y Bosco

► contact:
Dorith van der Lee
Stedekestraat 15A
5041DM Tilburg NL
(+ 31) (0)13 5358041
(+31) (0)6 20325030
dorith@boschybosco.org

► initiatiefgroep:
Jan Wirken
jan@boschybosco.org
Dorith van der Lee
Geno Spoormans
Thijs Caspers
Sjon Brands
Jasper Molenaar
  
► stichting Bosch y Bosco:
• Nico Claassen
postbus 886
5000AW Tilburg NL
(+31) (0)6 22806380
nico@boschybosco.org
KvK nr 60515244
bank NL47RABO0156882450
 

bosch500
partners:
's-Hertogenbosch:
Jheronimus Bosch 500

Tilburg:

Natuurmuseum Brabant

Breda:

Koninklijke Militaire Academie
NHTV
Nieuwe Veste
StadsGalerij

Brussel:

Nederlandse Ambassade
* Nederlandse Ambassade

deBuren
deBuren

OLV-ter-Zavelkerk
Sporen van Oranje

Antwerpen:
Het Vijfde Huis

San Lorenzo:
El Escorial
Real Monasterio de
El Escorial


Madrid:
Nederlandse Ambassade
* Embajada del Reino
de los Paises Bajos

Museo Lázaro Galdiano
Museo Lázaro Galdiano

Conde Duque
Conde Duque

Real Conservatorio Superior de Música

's-Hertogenbosch:
Jheronimus Bosch Art Center
Verkadefabriek

Bol & Grosveld piano's

 
[home] > [De Ontvoerde Tuin]