download programma  
Bosch y Bosco
Facebook Twitter Wordpress
  Datering en plaatsing van de ‘Tuin der Lusten’

’s Hertogenbosch - Breda - Brussel - San Lorenzo - Madrid - ’s Hertogenbosch

  Het ontstaan van de ‘Tuin der Lusten’, meesterwerk van Jheronimus Bosch uit ’s Hertogenbosch wordt recentelijk vroeger gedateerd, namelijk omstreeks 1490. Daarmee is de waarschijnlijke opdrachtgever Engelbrecht II van Nassau (1451-1504) uit Breda. Engelbrecht II en zijn opvolger Hendrik III van Nassau (1483-1538) bezaten een uitgebreide kunstcollectie, voornamelijk gehuisvest in het Kasteel van Breda. Ook daar zou de ‘Tuin der Lusten’ destijds te zien zijn geweest. In 1517 wordt het schilderij waargenomen in het bijna voltooide ‘Paleis van Nassau’ op de Koudenberg te Brussel. Via René de Chalon (1519-1544) komt het paleis en het schilderij in handen van prins Willem van Oranje (1533-1584). In 1567 wordt het daar nog gezien.

  Willem kwam in opstand tegen de toenmalige heerser van de Nederlanden, Filips II van Spanje (1527-1598), wat leidde tot de ‘confiscatie’ van het ‘Paleis van Nassau’ en de ‘Tuin der Lusten’ in 1567/1568 door Don Fernando Álvarez de Toledo (1507-1582), kortweg Alva. Het schilderij verdwijnt voorgoed naar Spanje.

  Alva liet het schilderij naar Spanje¹ overbrengen, waar hij het aan zijn bastaardzoon, prior Don Fernando de Toledo (1527-1591), gaf. Volgens Spaanse bronnen hing het werk in zijn huis in Madrid. Na zijn dood werd zijn bezit geveild en verkocht. Zodoende kwam de ‘Tuin der Lusten’ in 1593 in het bezit van koning Filips II van Spanje en verdween het werk achter de muren van het immense Escorial in San Lorenzo. Daar bleef het tot 1939 hangen totdat het werd overgebracht naar het Museo del Prado in Madrid. Tot op de dag van vandaag is het daar te bewonderen.

ná 1460
Waarschijnlijke opdrachtgever graaf Engelbrecht II van Nassau (1451-1504) Breda
1460-1466
Vroege datering ‘Tuin der Lusten’ op basis van dendrologisch onderzoek 'sHertogenbosch
1480-1490
Waarschijnlijke datering ‘Tuin der Lusten’ (Bernard Vermet) 'sHertogenbosch
ná 1500
Mogelijke opdrachtgever graaf Hendrik III van Nassau (1483-1538) Breda
1510
Late datering ‘Tuin der Lusten’ (Charles de Tolnay) 'sHertogenbosch
ná 1510
Late datering ‘Tuin der Lusten’ (Ludwig von Baldass) 'sHertogenbosch
vóór 1517
Verblijf ‘Tuin der Lusten’ niet bekend, waarschijnlijk Kasteel van Breda Breda
1517
Antonio de Beatis beschrijving ‘Tuin der Lusten’ Hof van Nassau Brussel Brussel
ná 1538
Eigenaar René de Chalon-Orange (1519-1544), Hof van Nassau te Brussel Brussel
ná 1544
Eigenaar prins Willem van Oranje (1533-1584), Hof van Nassau te Brussel Brussel
1567
Beschrijving in de Grote Zaal van het Hof van Nassau te Brussel Brussel
1567/1568
Confiscatie Don Fernando Álvarez de Toledo (1507-1582), naar Spanje ¹ Madrid
ná 1568
‘Tuin der Lusten’ van prior Don Fernando de Toledo (1517-1591) Madrid
1593
Aankoop door koning Filips II van Spanje (1527-1598), naar het Escorial San Lorenzo
1939
Verhuizing ‘Tuin der Lusten’ naar het Museo del Prado Madrid

¹ In de periode dat de ‘Tuin der Lusten’ vanuit Brussel naar Spanje vervoerd werd, waren het Kanaal en de Golf van Biskaje door oorlogen onveilig voor Spaanse schepen. Omstreeks 1567/1568 was de veiligste aan- en afvoerroute van personen en goederen van Spanje naar de Spaanse Nederlanden en omgekeerd de oostelijke route via land en de Middellandse Zee. Alva was in 1567/1568 met zijn troepen via deze weg naar de Spaanse Nederlanden gekomen. Via deze route vond ook het transport terug plaats, zeer waarschijnlijk ook dat van de ‘Tuin der Lusten’. ‘El Camino Español’ (‘De Spaanse Weg’) liep van de Spaanse Nederlanden via Elzas-Lotharingen, Franche Comté, Savoye en Lombardije naar Genua (Brussel, Leuven, Gembloux, Namur, Luxembourg, Nancy, Port-sur-Saone, Lons-le-Saunier, Chambéry, Saint-Jean-de-Maurienne, Novalesa, Susa, Rivoli, Torino, Asti, Alessandria, Genua), dan met de boot naar Spanje (Genua, Savona, Villefrance-sur-Mer, Barcelona of Cartanega) en vervolgens weer verder over land (Barcelona, Montserrat, Lérida, Zaragoza, Cariñena, Daroca, Guadalajara en Madrid) of (Cartanega, Murcia, Cieza, Hellin, Albacete, Ocaña en Aranjuez). Bron: Spaanse tentoonstelling 'El Camino Español' (www.elcaminoespañol.com).

Tabel samengesteld op basis van wat ons aannemelijk / mogelijk lijkt uit uiteenlopende bronnen.

Bosch Y Bosco

► contact:
Dorith van der Lee
Stedekestraat 15A
5041DM Tilburg NL
(+ 31) (0)13 5358041
(+31) (0)6 20325030
dorith@boschybosco.org

► initiatiefgroep:
Jan Wirken
jan@boschybosco.org
Dorith van der Lee
Geno Spoormans
Thijs Caspers
Sjon Brands
Jasper Molenaar
  
► stichting Bosch y Bosco:
• Nico Claassen
postbus 886
5000AW Tilburg NL
(+31) (0)6 22806380
nico@boschybosco.org
KvK nr 60515244
bank NL47RABO0156882450
 

bosch500
partners:
's-Hertogenbosch:
Jheronimus Bosch 500

Tilburg:

Natuurmuseum Brabant

Breda:

Koninklijke Militaire Academie
NHTV
Nieuwe Veste
StadsGalerij

Brussel:

Nederlandse Ambassade
* Nederlandse Ambassade

deBuren
deBuren

OLV-ter-Zavelkerk
Sporen van Oranje

Antwerpen:
Het Vijfde Huis

San Lorenzo:
El Escorial
Real Monasterio de
El Escorial


Madrid:
Nederlandse Ambassade
* Embajada del Reino
de los Paises Bajos

Museo Lázaro Galdiano
Museo Lázaro Galdiano

Conde Duque
Conde Duque

Real Conservatorio Superior de Música

's-Hertogenbosch:
Jheronimus Bosch Art Center
Verkadefabriek

Bol & Grosveld piano's

 
[home] > [Datering en plaatsing Tuin der Lusten]